شاخص توده بدنی چیست؟ آیا معیار مناسبی برای سنجش اضافه وزن است؟

خانه | جراحی ها | شاخص توده بدنی چیست؟ آیا معیار مناسبی برای سنجش اضافه وزن است؟

متاسفانه مشکلی پیش آمد!

لطفا بعدا دوباره امتحان کنید
باشه

محاسبه توده بدنی

پاک کردن فرم

من کاندید عمل چاقی هست؟

در صورت داشتن بیماری های خاص ، پس از مشاوره و تشخیص پزشک BMI بالای 32 امکان انجام عمل چاقی در شرایط خاص وجود دارد و از BMI بالای 40 در هر صورت بیمار کاندید عمل چاقی است.

شاخص توده بدنی یا BMI یکی از عباراتی است که بسیاری از ما بخصوص افرادی که به تناسب اندام اهمیت می دهند، حداقل یک بار آن را شنیده ایم. شاخص توده بدنی یا‎ BMI ‎ ‎مخفف ‎ body mass index  ‎است که اولین توسط محقق ‏بلژیکی با نام آدولف کوتله مطرح شد. BMI یکی از بهترین روش ها برای سنجش وزن ایده آل و مدیریت وزن است. این معیار درواقع برای غربالگری و سنجش میزان وزن هر شخص است. به کمک این شاخص می توانید بفهمید چه میزان اضافه وزن یا کمبود وزن دارید. از فاکتورهای ساده ای برای محاسبه این شاخص استفاده می شود که هر شخص می تواند خودش شاخص توده بدنی خود را محاسبه کند.

شاخص توده بدنی یا Body Mass Index (BMI) یک معیار اندازه گیری برای بررسی تناسب اندام در افراد است. این شاخص بیانگر نسبت وزن به قد فرد است و عملا ارتباط مستقیمی با حجم چربی ذخیره شده در بدن ندارد. البته حجم چربی بدن و در نتیجه وزن اشخاص در محاسبه آن دخیل هستند. به طوری که هر چه میزان چربی کل بدن بیشتر باشد، مقدار شاخص توده بدنی فرد نیز بالاتر می رود. واحد اندازه گیری شاخص توده بدنی با کیلوگرم بر متر مربع بیان می شود. زیرا فرمول محاسبه آن بر اساس تقسیم وزن کل بدن به مجذور قد شخص خواهد بود.

مقدار شاخص توده بدنی استاندارد در بزرگسالان، جوانان و نوجوانان با یکدیگر متفاوت است. برای مثال، اگر مقدار BMI یک بزرگسال از ۳۰ بیشتر باشد، فرد چاق تلقی می گردد. اما در مواردی که BMI مقداری کمتر از ۱۸٫۵ داشته باشد، فرد نیاز به افزایش وزن خواهد داشت. برای مقادیر بین ۱۸٫۵ تا ۲۴٫۹ تناسب قد و وزن شخص کاملا برقرار بوده و فرد وضعیت بدنی مناسبی دارد.

البته این معیارها در برخی موارد قابل استناد نبوده و نیاز به بررسی دقیق تری دارد. برای مثال، در فردی که حجم بالایی از عضله دارد، مقدار BMI ممکن است بیشتر از حد نرمال به دست آید؛ در حالی که فرد از نظر جسمانی کاملا سالم است.

شاخص توده بدنی چیست؟

نحوه محاسبه شاخص توده بدنی

شاید ندانید راه محاسبه شاخص توده بندی چیست. اما روش محاسبه آن بسیار ساده است و فقط باید از رقم دقیق قد و وزن خود آگاهی داشته باشید. برای محاسبه BMI، وزن برحسب کیلوگرم بر مربع قد برحسب متر تقسیم می شود.

نحوه محاسبه شاخص توده بدنی

فرمول BMI

شاخص توده بدنی‎ (BMI) / (کیلوگرم) وزن =  ‏‎‏(متر)‏

شاخص توده بدنی برای خانم ها و آقایان با همین فرمول محاسبه می شود و تفاوتی میان ‏آنها وجود ندارد. همچنین، سن شخص در این شاخص، تاثیری ندارد‎.‎

شاخص توده بدنی چه چیزی را اندازه گیری میکند؟

شاخص توده بدنی صرفا میزان چربی بدن را اندازه گیری نمی کند، بلکه بافت چربی را با بافت استخوان و عضله مقایسه می کند. حاصل این مقایسه بصورت عددی نشان داده می شود و بیانگر چاق بودن، متعادل بودن یا لاغر بودن فرد است. امروزه، این روش تقریبا در تمام دنیا برای اندازه گیری توده بدنی کاربرد دارد.

عدد نرمال شاخص توده بدنی

رقم‎ BMI ‎مناسب برای بزرگسالان ‏

  • اگر رقم‎ bmi ‎برابر با ۳۰ یا بالاتر از ۳۰ باشد، نشان دهنده چاقی است. این رقم ‏اخطاری برای شما است که دارای وزن بالایی هستید. درصورتی که وزن خود را کاهش ‏ندهید، سلامتی شما در خطر است‎.‎
  • رقم بین ۲۵ تا ۲۹٫۹ نشان دهنده اضافه وزن است. در این حالت باید مقداری از وزن ‏خود را کاهش دهید. برای کاهش وزن می توانید با پزشک متخصص مشورت کنید‎.‎
  • بین ۱۸٫۵ تا ۲۴٫۹ نشان دهنده سالم بودن و وزن متعادل است. یعنی نسبت وزن به قد ‏شما مناسب است. با ثابت نگه داشتن وزن خود می توانید از بسیاری از خطرات جدی ‏برای سلامتی پیشگیری کنید‎.‎
  • پایین تر از ۱۸٫۵ نشان دهنده کمبود وزن است. در این حالت باید کمی به وزن خود ‏اضافه کنید تا به تعادل برسید. توصیه می شود از پزشک یا مشاور تغذیه کمک بگیرید تا ‏به شیوه صحیحی اضافه وزن صورت گیرد‎.‎
  • رقم بالاتر از ۳۵ نشان دهنده چاقی مفرط است‎.‎

در مواردی که فردی دچار چاقی مفرط می شود، معمولا با روش های رایج کاهش وزن ‏به نتیجه نمی رسد. در موارد، انجام جراحی های چاقی توصیه می شود که یکی از رایج ‏ترین این عمل ها انجام بای پس معده است‎.‎

متاسفانه نزدیک به ۳۴٪ از جمعیت بزرگسالان بالای ۲۰ سال در سرتاسر جهان (حدودا ۱٫۵ میلیون نفر) دچار چاقی و اضافه وزن هستند. پیش بینی شده که این رقم تا سال ۲۰۳۰ به ۳ میلیون نفر در جهان برسد.

عدد مناسب برای شاخص توده بدنی bmi در سنین مختلف

رقم BMI مناسب برای رده سنی کودکان و نوجوانان

در سنین کودکی و نوجوانی، شاخص توده بدنی به سن و جنس بستگی دارد. درواقع، کودکان در سنین مختلف، شاخص توده بدنی متفاوتی دارند.

به دلایل زیر، پزشکان و متخصصان قادر به دسته بندی کودکان برطبق شاخص توده بدنی نیستند:

  • شاخص توده بدنی در کودکان با رشد ماهانه آنها درحال تغییر است.
  • بدن دختران و پسران با سرعت های متفاوتی در حال رشد است‎.‎
  • همچنانکه قد کودکان درحال رشد است،BMI آنها نیز تغییر می کند.
  • دختران و پسران، بدن متفاوتی دارند.

به همان روشی که برای بزرگسالان شاخص توده بدنی محاسبه می شود، برای کودکان هم محاسبه می شود. اما عدد نهایی باتوجه به جدول شاخص توده بدنی و برطبق سن و جنسیت کودک، تفسیر می گردد.

عوامل تاثیرگذار در شاخص توده بدنی

بسیاری از افراد نمی دانند عوامل تاثیرگذار در شاخص توده بدنی چیست. این شاخص در نگاه اول، صرفا به قد و وزن بستگی دارد. اما بسیاری از فرمول های پیچیده یا ماشین حساب های وزنی مدرن بگونه ای طراحی شده اند که در کنار قد و وزن، عوامل دیگری را نیز بررسی می کنند. این عوامل شامل سن و سال، جنسیت و ژنتیک افراد است.

نقاط ضعف شاخص توده بدنی

بالا بودن شاخص توده بدنی ممکن است ازدیاد میزان چربی های موجود در بدن را نشان دهد. اما این شاخص نمی تواند اضافه وزن را محاسبه کند یا میزان سلامت شخص را نشان دهد.

ممکن است شاخص توده بدنی نشان دهد که شما چاق هستید یا اضافه وزن دارید. اما این لزوما به معنای چاقی شما نیست. این شاخص قادر نیست تشخیص دهد شما به دلیل عادات نادرستی همچون رژیم غذایی نامناسب یا مصرف مواد غیرقانونی، چاق یا لاغر هستید. همچنین ممکن است یک فرد عضله ای، BMI  برابر با یک فرد چاق بدلیل پرخوری و فعالیت کم داشته باشد. در این صورت، این شاخص قادر به تفکیک این دو نیست زیرا BMI هر دو بدلیل وزن برابر و قد برابر در دسته چاق قرار می گیرد.

درنتیجه BMI ممکن است میلیون ها نفر را در گروه چاق قرار دهد، درحالیکه همگی آنها ممکن است واقعا چاق به معنای فرد دارای اضافه وزن نباشند. بنابراین برای تشخیص دقیق چاقی فرد نمی توان صرفا بر این فرمول تکیه کرد.

تفاوت شاخص توده بدنی افراد ورزشکار در چیست

محاسبه BMI ‎‏ ‏برای افراد ورزشکار

بهترین شیوه به منظور اندازه گیری و محاسبه‎ BMI ‎‏ ‎برای افراد ورزشکار، استفاده از ‏دستگاهی به نام بادی آنالیزور است. اطلاعاتی که این دستگاه نشان می دهد عبارتند از‎:‎

  • میزان توده عضلانی اسکلتی
  • حجم توده چربی
  • میزان آب موجود در بدن
  • میزان توده چربی آزاد
  • درصد چربی موجود در بدن
  • آنالیز چربی و عضله موجود در بدن
  • نسبت دور کمر به باسن یا‎ WHR
  • متابولیسم پایه در بدن یا‎ BMR

باتوجه به نکات ذکر شده، برای بررسی اینکه آیا BMI بالا ممکن است تهدیدی برای سلامت فرد باشد، باید به پزشک متخصص مراجعه نمایید. پزشک با انجام آزمایش و ارزیابی تغذیه، پیشینه خانوادگی، میزان فعالیت های بدنی شما را بررسی می کند. درنهایت، با بررسی میزان اضافه وزن و تمامی اطلاعات نام برده، درصورت خطرناک بودن این وضعیت، به شما هشدار یا پیشنهادات لازم را ارائه خواهد داد.

چگونه رقم BMI را کاهش دهیم؟

حال که دانستید شاخص توده بدنی چیست، بهترین روش برای کاهش رقم شاخص توده بدنی، کاهش وزن است. زیرا این شاخص تنها تحت تاثیر دو معیار قد و وزن است. قد انسان با گذر از سن رشد، ثابت باقی می مانند. بنابراین تنها راه کاهش وزن است.

برای کاهش وزن، اقدامات زیادی وجود داردکه در ادامه بررسی می کنیم.

ارتباط شاخص توده بدنی با حجم ظاهری

ورزش منظم

برای داشتن بدنی سالم، توصیه شده هفته ای ۱۵۰ دقیقه فعالیت های متوسط مانند پیاده روی و ۷۵ دقیقه فعالیت های شدید مانند پیاده روی سریع داشته باشید.

خواب کافی

کم خوابی و چاقی رابطه مستقیمی با یکدیگر دارند. افراد بزرگسال روزانه به ۷ تا ۹ ساعت خواب کافی نیاز دارند. کمبود خواب یا کیفیت پایین خواب سبب ابتلا به بیماری های فشار خون بالا، قلبی عروقی، دیابت، افسردگی خواهد شد.

کنترل اضطراب و استرس

استرس حاد سبب فشار آوردن به بدن و افزایش احتمال چاقی، بیماری های قلبی، دیابت نوع ۲، فشار خون بالا می شود. راه های زیادی برای کنترل استرس مانند ورزش منظم، یوگا، حمایت عاطفی خانواده و دوستان و صحبت با مشاور وجود دارد.

استفاده از غذاهای خانگی و رژیم غذایی مناسب

قطعا غذا یکی از مهمترین عوامل تاثیرگذار در وزن و رقم BMI است. در استفاده از غذاهای خانگی سبب کاهش مصرف چربی، کربوهیدرات و روغن می شود. سعی کنید سه نوع ماده غذایی مانند غلات کامل، پروتئین سبک و سبزیجات را در وعده های غذایی خود جای دهید.

جراحی لاغری

افرادی که دارای چاقی مفرط یعنی BMI بالای ۳۰ هستند، از چاقی مفرط رنج می برند. این افراد ممکن است از انواع رژیم های لاغری یا ورزش برای کاهش وزن استفاده کنند اما در اغلب موارد ناکام می مانند. در این حالت، تنها راه پیش روی آنها استفاده از روش های جراحی مانند بای پس معده، اسلیو معده و غیره است. در این روش های جراحی، با کوچک کردن معده، میزان کالری دریافتی فرد کاهش یافته و به مرور زمان وزن او کاهش می یابد. این روش بسیار موفقیت آمیز و در اغلب موارد بی خطر است. این روش زیرنظر پزشک متخصص جراحی معده انجام می شود.

کاربردهای BMI برای پزشکان

همانگونه که پیش تر ذکر شد، محاسبهBMI ‎ برای تشخیص دقیق اضافه وزن یا کمبود وزن کاربرد ندارد. اما با استفاده از آن، وزن افراد و مشکلات مرتبط با اضافه وزن یا کمبود وزن قابل پیش بینی است. درصورتی که فردی دارای شاخص توده بدنی بالا یا پایین باشد، پزشک معمولا شاخص های دیگری را نیز درنظر می گیرد:

  • ضخامت پوست را درنظر می گیرد. با این کار مشخص می شود چه میزان چربی در بدن فرد بالغ یا کودک موجود است.
  • رژیم و فعالیت فیزیکی فرد قابل ارزیابی است.
  • سابقه خانوادگی برای مشکلاتی همچون بیماری های قبلی و عروقی و سایر مشکلات سلامتی درنظر گرفته می شود.
  • سایر ارزیابی های مناسب به منظور سنجش میزان سلامتی فرد درنظر گرفته می شود.

آیا بالا بودن BMI می تواند برای سلامتی خطرناک باشد؟

شاخص توده بدنی یا BMI یکی از معیارهایی است که اغلب پزشکان و مراقبین بهداشتی برای بررسی وضعیت سلامت افراد به آن توجه می کنند. در واقع، اندازه گیری شاخص توده بدنی به عنوان یک فاکتور بررسی سلامت برای افراد محسوب می شود. بر اساس نظر پزشکان مجربی چون دکتر حامد قدسی، بروز بیماری های زیر در افرادی که مقدار BMI آن ها در محدوده طبیعی نبوده و بیشتر از حد عادی باشد، محتمل تر خواهد بود:

  • دیابت نوع ۲
  • کلسترول خون بالا یا سایر اختلالات چربی
  • بیماری های قلبی
  • سکته
  • فشار خون بالا
  • سرطان های خاص
  • بیماری کیسه صفرا
  • آپنه خواب و خروپف
  • مرگ زودرس
  • آرتروز و بیماری های مفصلی
بالا بودن BMI و سلامتی
بالا بودن BMI و سلامتی

به طور کلی، اندازه گیری شاخص توده بدنی نشان دهد که فرد چقدر می تواند در معرض ابتلا به بیماری های مختلف قرار گیرد. البته با این شرط که اندازه گیری شاخص توده بدنی و افزایش یا کاهش غیراصولی آن همراه با علائم زیر در نظر گرفته شود:

  • سطح قند خون
  • فشار خون
  • سطح کلسترول
  • سابقه خانوادگی در زمینه بیماری های قلبی
  • تغییر اندازه دور کمر
  • سطح فعالیت بدنی
  • وضعیت یائسگی در بانوان
  • وضعیت مصرف سیگار و الکل
  • سن
  • جنسیت

وضعیت ژنتیک و وجود اختلالات ژنتیکی

شاخص توده بدنی BMI مناسب در بزرگسالان

برای محاسبه و اندازه گیری شاخص توده بدنی در بزرگسالان لازم است مقدار وزن اشخاص را بر مجذور قد آن ها تقسیم کنیم. در نظر داشته باشید که واحد اندازه گیری وزن با کیلوگرم و واحد اندازه گیری قد باید با متر جایگزین گردد. اندازه گیری شاخص توده بدنی در بزرگسالان از سن و جنس آن ها مستقل است. زیرا افراد بزرگسال سنین رشد را پشت سر گذاشته و تغییرات بدنی آن ها کمتر از کودکان و نوجوانان است. مقدار BMI در بزرگسالان در یکی از محدوده های زیر قرار می گیرد.

شاخص توده بدنی مناسب در بزرگسالان
شاخص توده بدنی مناسب در بزرگسالان

BMI کمتر از ۱۸٫۵ است

اگر شما در گروه بزرگسالان قرار دارید و اندازه گیری شاخص توده بدنی شما مقدار ۱۸٫۵ را نشان می دهد، وزن شما کمتر از حد طبیعی و استاندارد است. در چنین مواردی بهتر است از یک پزشک متخصص تغذیه کمک بگیرید. در این صورت می توانید وزن خود را به صورت اصولی افزایش دهید.

مقدار BMI بین ۱۸٫۵ تا ۲۴٫۹ قرار دارد

بزرگسالانی که مقدار شاخص توده بدنی آن ها در بازه ۱۸٫۵ تا ۲۴٫۹ قرار می گیرد، وزن متناسبی دارند. این افراد باید وزن خود را در همین حالت نگه دارند تا تناسب اندام آن ها حفظ شده و در معرض ابتلا به بیماری های جدی قرار نگیرند.

اگر مقدار BMI بین ۲۵ تا ۲۹٫۹ باشد

این افراد دارای اضافه وزن کمی هستند و باید تا دیر نشده آن را اصلاح نمایند. در چنین مواردی معمولا پزشک متخصص تغذیه یک برنامه غذایی کامل و اصولی به افراد ارائه می دهد. کاهش وزن باعث می شود تا مقدار BMI مجددا به حالت طبیعی برگشته و وضعیت سلامت فرد حفظ گردد.

مقدار BMI بالاتر از ۳۰ است

افرادی که اندازه گیری شاخص توده بدنی آن ها مقداری بالاتر از ۳۰ را نشان می دهد، دارای اضافه وزن قابل توجهی هستند. کاهش وزن از طریق رعایت رژیم غذایی و ورزش، از ضرورت های زندگی این افراد به حساب می آید. مراجعه به یک پزشک متخصص تغذیه خوب می تواند این مشکل را رفع نماید.

BMI بالاتر از 30
BMI بالاتر از ۳۰

مقدار BMI بالاتر از ۴۰ کاندید عمل چاقی

گاهی اضافه وزن افراد به قدری بالا است که نمی توان با اقدامات عادی نظیر رژیم غذایی و ورزش، چربی های اضافی را از بین برد. در چنین شرایطی لازم است برای انجام جراحی های لاغری از یک پزشک ماهر نظیر دکتر حامد قدسی کمک بگیرید.

شاخص توده بدنی BMI مناسب در کودکان و نوجوانان

کودکان و نوجوانان همواره در حال رشد و تکامل هستند. از سوی دیگر، سرعت رشد در دختران و پسران با یکدیگر تفاوت دارد. بنابراین، طبیعی است که اندازه گیری شاخص توده بدنی برای افراد با جنسیت و سنین مختلف، تفاوت داشته باشد. لازم است بدانید که در حالت کلی، پزشکان متخصص از شاخص BMI برای بررسی وضعیت سلامت کودکان و نوجوانان استفاده نمی کنند. برخی از دلایل عمده این مساله عبارت اند از:

  • کودکان با گذشت هر ماه، رشد می کنند
  • تیپ های بدنی دختران و پسران با یکدیگر تفاوت دارند
  • معیار قد در کودکان و نوجوانان همواره در حال تغییر است

نحوه محاسبه و اندازه گیری شاخص توده بدنی در کودکان و نوجوانان با همان روشی انجام می گیرد که برای بزرگسالان به کار می رود. با این حال، مقدار BMI برای کودکان و نوجوانان در بازه های سنی مختلف و برای دختران و پسران به صورت جداگانه جدول بندی می شود. مقایسه مقدار اندازه گیری شده با مقادیر جدول می تواند سطح سلامت کودکان و نوجوانان را تعیین کند.

معایب شاخص توده بدنی BMI

استفاده از روش اندازه گیری شاخص توده بدنی برای بررسی وضعیت سلامت افراد، همیشه هم مفید و قابل استناد نیست. در ادامه به برخی از مهم ترین معایب شاخص BMI اشاره خواهیم کرد.

معایب شاخص توده بدنی
معایب شاخص توده بدنی

عدم اطلاعات کافی در مورد ساختار اسکلتی و عضلانی بدن

شاخص توده بدنی یا BMI عمدتا به عنوان شاخص چاقی به کار می رود. این در حالی است که این شاخص هیچ گونه اطلاعاتی در مورد میزان عضلات و ماهیچه ها و یا ترکیب استخوان و چربی و بافت های دیگر بدن ارائه نمی دهد. همین مساله می تواند بررسی های درمانی یا تشخیصی را کمی با خطا مواجه کند.

برای مثال، افراد ممکن است BMI بالایی داشته باشند در حالی که عمده وزن آن ها به دلیل داشتن عضله است و به انباشتن چربی مربوط نمی شود. در واقع، اندازه گیری شاخص توده بدنی این افراد مقادیر بالایی را نشان می دهد که بیانگر چاقی است. این در حالی است که فرد تنها حجم پایینی از چربی دارد و از نظر سلامت در وضعیت مناسب و سالمی به سر می برد.

 

عکس این مساله نیز می تواند رخ دهد. در واقع، در افراد مسن که از نظر جسمانی ضعیف هستند، ممکن است اندازه گیری شاخص توده بدنی BMI مقداری معمولی و نرمال را نشان دهد. این در حالی است که فرد از نظر حجم عضلانی ضعیف بوده و بیشتر وزن بدن او از چربی های انباشته تشکیل شده است.

عدم دقت کافی در اثر تغییر اندام، وزن یا سن

استفاده از شاخص توده بدنی BMI برای افراد با وضعیت های خاص نیز قابل استناد نیست. برای مثال، در زنان باردار، افرادی که بدن آن ها حجم بالایی از عضله دارد و همچنین، افرادی که اندامی بزرگ دارند، نمی توان تنها با اندازه گیری شاخص توده بدنی BMI فرد، درباره وضعیت سلامت او نظر داد.

کودکان و نوجوانان نیز همواره در حال رشد و تغییر هستند. به همین دلیل برای تشخیص سلامت جسمانی آن ها لازم است فاکتورهای دیگری نیز مد نظر قرار داده شود تا ارزیابی دقیق تری انجام گیرد. سن و جنسیت دو فاکتور اصلی در اندازه گیری شاخص توده بدنی در کودکان و نوجوانان محسوب می شود.

کلمات کلیدی: شاخص توده بدنی، اندازه گیری شاخص توده بدنی، BMI

 

جمع بندی

پزشکان و متخصصان سلامتی با دریافت و بررسی نتایج حاصل از محاسبه BMI و شاخص های فوق، می توانند رژیم و برنامه ورزشی مناسبی برای افراد تجویز کنند. در مواردی که فرد موردنظر با استفاده از رژیم و ورزش، به وزن متعادل نرسد سایر راهکارها برنامه ریزی می شود.

لازم به ذکر است اگر می‌خواهید متن “شاخص توده بدنی چیست؟” را در آینده نیز مطالعه کنید، می توانید نسخه PDF آن را دانلود کنید.

دکتر سید حامد قدسی خورسند یکی از جراحان با تجربه و حاذق چاقی هستند ‏که بر متد ‏های ‏مختلف جراحی چاقی مانند اسلیو معده، بای پس کلاسیک معده، مینی بای پس معده و ‏لاپاراسکوپی پیشرفته تسلط دارند. ایشان عضو انجمن بین المللی ‏جراحان چاقی ‏IFSO‏ هستند ‏و تا کنون بیماران بسیار زیادی را درمان کرده اند.‏ جهت مشاوره و کسب اطلاعات بیشتر می ‏توانید از طریق راه های ارتباطی موجود در ‏‏سایت اقدام نمایید.‏

منابع:

Facebook
Twitter
Pinterest
LinkedIn