آیا ژنتیک در چاقی تاثیر دارد؟

دکتر حامد قدسی » جراحی ها » آیا ژنتیک در چاقی تاثیر دارد؟
تاثیر ژنتیک در چاقی

عوامل ژنتیکی و محیطی برای تنظیم وزن بدن با هم تعامل دارند. به طور کلی، وراثت پذیری چاقی ۴۰ تا ۷۰ درصد تخمین زده می شود. مشخص شده است که بیان بیش از حد یا حذف بیش از ۲۴۴ ژن، به شدت چربی را تحت تأثیر قرار می دهند. اما واقعا تاثیر ژنتیک در چاقی چقدر است؟ اگر فردی از نظری ژنتیکی مستعد چاقی باشد دیگر نمی تواند سرنوشت دیگری داشته باشد و جراحی چاقی تنها روش ممکن برای درمان وی خواهد بود؟ در این مقاله به بررسی این موارد می پردازیم.

آیا ژن ها در چاقی نقش دارند؟

در دهه های اخیر، چاقی در جمعیت هایی که محیط آنها باعث عدم تحرک بدنی و افزایش مصرف غذاهای پرکالری می شود، تقریبا به یک اپیدمی تبدیل شده است. با این حال، همه افرادی که در چنین محیط هایی زندگی می کنند چاق نخواهند شد و همچنین همه افراد چاق توزیع چربی بدن یکسانی ندارند و یا از مشکلات سلامتی یکسانی رنج نمی برند. این اختلافات را می توان در گروه هایی از افراد با پیشینه نژادی یا قومی یکسان و حتی در خانواده ها مشاهده کرد. تغییرات ژنتیکی در جمعیت های انسانی خیلی آهسته اتفاق می افتد بنابراین نمی توان آن را مسئول اپیدمی چاقی دانست. با این وجود، تنوع در نحوه واکنش مردم به همان محیط نشان می دهد که ژن ها در ایجاد چاقی نقش دارند.

چگونه ژن ها می توانند بر چاقی تأثیر بگذارند؟

ژن ها به بدن دستورالعمل هایی را برای پاسخ به تغییرات محیط می دهند. مطالعات در مورد شباهت ها و اختلافات بین اعضای خانواده، دوقلوها و فرزندخواندگان شواهد علمی غیرمستقیمی ارائه می دهد که نشان می دهد یک قسمت قابل توجه از تغییر وزن در بزرگسالان به دلیل عوامل ژنتیکی است. مطالعات دیگر افراد چاق و غیر چاق را از نظر تغییر در ژن هایی که می توانند بر رفتارها (مانند میل به پرخوری ، یا تمایل به کم تحرکی) یا متابولیسم (مانند کاهش ظرفیت استفاده از چربی های رژیم غذایی به عنوان سوخت ، یا افزایش تمایل به ذخیره چربی بدن) با یکدیگر مقایسه کرده است. این مطالعات انواع مختلفی از ژن ها را شناسایی کرده است که با افزایش گرسنگی و مصرف غذا ممکن است در چاقی موثر باشد.

به ندرت الگوی مشخصی از چاقی ارثی در یک خانواده توسط نوع خاصی از یک ژن منفرد (چاقی یکنواخت) ایجاد می شود. با این وجود ، بیشتر چاقی ها احتمالاً در اثر فعل و انفعالات پیچیده بین چندین ژن و عوامل محیطی ایجاد می شود که نمی توان آنها را به درستی درک کرد(چاقی چند عاملی).

چگونه ژن ها می توانند بر چاقی تأثیر بگذارند؟

اشکال نادر چاقی ناشی از جهش در یک ژن منفرد (چاقی یکنواخت)

چندین شکل نادر چاقی ناشی از جهش های خود به خودی ژن های منفرد است که اصطلاحاً جهش های یکنواخت نامیده می شوند. چنین جهش هایی در ژن هایی کشف شده است که نقش مهمی در کنترل اشتها، دریافت غذا و هموستاز انرژی دارند ، در درجه اول این جهش ها  در ژن هایی اتفاق می افتند که هورمون لپتین و گیرنده لپتین را کد می کنند.

چاقی همچنین مشخصه چندین سندرم ژنتیکی ناشی از جهش یا ناهنجاری های کروموزومی است. سندرم هایی مانند Prader-Willi و Bardet-Biedl. در این سندرم ها، چاقی اغلب با عقب ماندگی ذهنی ، ناهنجاری های تولید مثل یا سایر مشکلات همراه است.

فرضیه ژنوتیپ صرفه جویی

هر توضیحی در مورد اپیدمی چاقی باید هم عامل ژنتیک و هم عامل محیط را در نظر بگیرد. یک توضیحی که اغلب به آن استناد می شود عدم تطابق محیط امروزی و “ژن های صرفه جو در مصرف انرژی” است که در گذشته های دور، زمانی که منابع غذایی قابل پیش بینی نبودند تکثیر شده است. به عبارت دیگر، طبق فرضیه “ژنوتیپ صرفه جویی”، همان ژن هایی که به اجداد ما کمک کردند تا از قحطی های گاه و بیگاه جان سالم به در ببرند، اکنون در محیط هایی که غذا در طول سال به وفور یافت می شود مورد چالش قرار می گیرند. امروزه فرضیه های دیگری از جمله نقش میکروبیوم روده هم ارائه شده اند.

چاقی ۴۰ تا ۷۰ درصد ژنتیکی است !!!

چاقی ۴۰ تا ۷۰ درصد ژنتیکی است این جمله به این معنی نیست که ۷۰ درصد افراد چاق نقشی در چاق شدن خود ندارند و کاملا ژنتیکی چاق می شوند بلکه این درصد یک آمار اپی_ژنتیکی محسوب می شود و به این معنی است که در جمعیت غالب جامعه، ۴۰ الی ۷۰ درصد تمایل با منشاء ژنتیکی به سمت رفتارهای چاق کننده وجود دارد و به همین دلیل نباید هیچگاه خودمان را با افراد چاق مقایسه کنیم و به چاق نبودن خودمان افتخار کنیم و یا افراد چاق را مورد تمسخر قرار داده و بی اراده بنامیم شاید تمایل ژنتیکی شما برای پرخوری ۲۰ درصد و تمایل فرد چاق ۸۰ درصد بوده باشد پس فرد چاقی که روبروی شما نشسته است ۴ برابر بیشتر از شما برای نخوردن یک شیرینی تحت فشار روانی بوده است!

چاقی شدید در کودکی و نقش ژنتیک

نقص های نادر تک ژنی باعث چاقی شدید از اوایل کودکی می شود و با گرسنگی بسیار بالا همراه هستند. افرادی که قبل از ۲ سالگی به چاقی شدید مبتلا شده اند باید برای غربالگری در مورد موارد زیر با یک متخصص داروی چاقی صحبت کنند:

  • کمبود لپتین
  • کمبود POMC
  • کمبود MC4R

تاثیر ژنتیک در چاقی شدید در کودکی

استعداد ژنتیکی چاقی

به طور معمول، افرادی که چاقی دارند ژن های متعددی دارند که آنها را مستعد افزایش وزن می کنند. یکی از این ژن ها، ژن مرتبط با توده چربی و چاقی (FTO) است که در ۴۳٪ از جمعیت مشاهده می شود. در صورت مواد غذایی به راحتی قابل دسترسی باشد، کسانی که دارای ژن مرتبط با توده چربی و چاقی هستند ممکن است چالش هایی را برای محدود کردن کالری دریافتی خود داشته باشند. وجود این ژن و سایر ژن ها می تواند باعث:

  • افزایش سطح گرسنگی
  • افزایش کالری مصرفی
  • کاهش سیری
  • کاهش کنترل بر خوردن غذا
  • افزایش تمایل به کم تحرکی
  • افزایش تمایل به ذخیره چربی بدن شود.

استعداد ژنتیکی چاقی

سابقه خانوادگی و تاثیر آن روی چاقی

خانواده ها نمی توانند ژن خود را تغییر دهند اما می توانند محیط خانواده را تغییر دهند تا عادات غذایی سالم و فعالیت بدنی را تشویق کنند. این تغییرات می تواند سلامت اعضای خانواده را بهبود ببخشد و باعث شود تا سلامت خانواده در نسل های بعدی بهبود پیدا کند.

 

جمع بندی

اگرچه ممکن است آزمایش نقایص ژنتیکی در کودکان برای چاقی در اوایل کودکی در نظر گرفته شود ، اما آزمایش اشکال ژنتیکی چاقی در بزرگسالان از ارزش محدودی برخوردار است. آزمایش برای ژن FTO و سایر ژن ها بصورت عملی انجام می شود ، اما چندان مفید نیست زیرا مداخلات درمانی برای افراد دارای و بدون ژن FTO یکسان است. دانستن سابقه خانوادگی می تواند به شما در درک خطر چاقی و بیماری های مرتبط با چاقی مانند دیابت و بیماری های قلبی کمک کند.

اگر ژن هایی داشته باشید که شما را مستعد چاقی می کنند، آیا سرنوشت شما این است که چاق شوید؟ البته که نه.

در حالی که این ژن ها می توانند باعث افزایش اشتها و کاهش متابولیسم شوند، اما پیروی از یک برنامه درمانی مداوم که شامل ترکیبات مغذی، فعالیت بدنی می تواند موثر باشد و به جلوگیری و درمان چاقی کمک کند. اگر پس از رعایت رژیم های غذایی و انجام دادن فعالیت بدنی هم نتوانستید وزن خود را مدیریت کنید، می توانید برای انجام جراحی های چاقی به یک متخصص مراجعه کنید.

دکتر سید حامد قدسی خورسند یکی از جراحان با تجربه و حاذق چاقی هستند ‏که بر متد ‏های ‏مختلف جراحی چاقی مانند اسلیو معده، بای پس معده کلاسیک، مینی بای پس معده و جراحی ‏لاپاراسکوپی پیشرفته تسلط دارند. ایشان عضو انجمن بین المللی ‏جراحان چاقی ‏IFSO‏ هستند ‏و تا کنون بیماران بسیار زیادی را درمان کرده اند.‏ جهت مشاوره و کسب اطلاعات بیشتر می ‏توانید از طریق راه های ارتباطی موجود در ‏‏سایت اقدام نمایید.‏

جهت دریافت فایل متنی این مقاله می‌توانید نسخه PDF آن را دانلود کنید.

منابع:

https://www.cdc.gov/genomics/resources/diseases/obesity/index.htm

https://www.hsph.harvard.edu/obesity-prevention-source/obesity-causes/genes-and-obesity/

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2787002/

در facebook به اشتراک بگذارید
Facebook
در twitter به اشتراک بگذارید
Twitter
در pinterest به اشتراک بگذارید
Pinterest
در linkedin به اشتراک بگذارید
LinkedIn

دیدگاه‌ خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پست های مرتبط

آخرین مقالات